नवीन कपडे घालण्यापूर्वी धुवावेत का? हो, आणि असे धुवा

नवीन कपडे स्वच्छ दिसतात, पण त्यांनी बरंच काही पाहिलेलं असतं: कारखाना, वाहतूक, गोदाम आणि अनेकदा ट्रायल रूम. म्हणून ग्राहक संस्था आणि आरोग्यविषयक संस्था ते पहिल्यांदा घालण्यापूर्वी धुण्याचा सल्ला देतात. तीन कारणं:

• बनवताना राहिलेले अंश: अनेक कापडांवर कारखान्यात एक प्रक्रिया (फिनिशिंग, ज्याला ॲप्रेटर असंही म्हणतात) केली जाते, उदा. सुरकुत्या कमी पडाव्यात किंवा कापड मऊ पडावं म्हणून. त्यातला जो भाग धाग्यात फक्त सैलपणे बसलेला असतो, तो पहिल्या धुलाईत निघून जातो.
• जास्तीचा रंग: विशेषतः गडद आणि गर्द रंगाचे कपडे सुरुवातीला जास्तीचा रंग सोडतात — धुण्याच्या पाण्यात, इतर कपड्यांवर आणि घर्षण व घामामुळे त्वचेवरही, खासकरून खेळताना किंवा झोपताना घट्ट कपड्यांमध्ये.
• स्वच्छता: अंतर्वस्त्रं आणि स्विमवेअर कदाचित आधीच घालून पाहिले गेले असतील, आणि प्रत्येक कपडा अनेकांच्या हातातून गेलेला असतो.

नवीन कपड्याला उग्र रासायनिक वास येत असेल, तर पहिली धुलाई विशेष महत्त्वाची आहे.

घाबरण्याचं कारण नाही: खरी कापडाची ॲलर्जी दुर्मिळ असते — असली तर बहुतेक वेळा विशिष्ट रंगांमुळे, विशेषतः कृत्रिम धाग्यांमध्ये. गडद कपड्यांमध्ये हलक्या कपड्यांपेक्षा जास्त रंग असतो.

प्रत्येक नवीन कपडा एकटा मशीनमध्ये टाकायची गरज नसते. कमी गर्द रंगांचे नवीन कपडे पुढच्या सारख्या रंगांच्या लोडमध्ये टाक, अगदी वापरलेल्या कपड्यांसोबतही: नवा पांढरा ब्लाउज पांढऱ्या कपड्यांसोबत, नवी गडद निळी वर्क पॅन्ट जीन्ससोबत.

लाल, काळा, गडद निळा, निऑन, गडद जीन्स आणि गडद कुर्ते-दुपट्टे यांच्याबाबत जास्त काटेकोर हो: असे नवीन कपडे पहिल्या काही वेळा एकटे किंवा फक्त त्याच रंगाच्या कपड्यांसोबत धू, पांढऱ्या किंवा पेस्टल रंगांसोबत कधीच नाही. लेबलवर “वेगळे धुवा” किंवा “रंग निघू शकतो” असा इशारा (इंग्रजी लेबलवर “wash separately”) असेल, तर रंग धाग्यात पक्का बसलेला नाही. रंग शोषून घेणारी शीट अतिरिक्त मदत करू शकते, पण कपडे वेगळे करण्याला पर्याय ठरत नाही.

एखाद्या गर्द रंगाच्या कपड्याबद्दल खात्री नाही? दोन झटपट चाचण्या: घासण्याच्या चाचणीत आतल्या बाजूला कपड्याच्या खालच्या काठाजवळची लपलेली जागा ओली करून पांढऱ्या कापडावर काही सेकंद घास. पाण्याच्या चाचणीत कपडा सुमारे 30 मिनिटं थंड पाण्यात ठेव. कापडावर रंग उतरला किंवा पाणी रंगलं, तर चाचणीत रंग येणं थांबेपर्यंत तो कपडा हलक्या रंगाच्या कपड्यांसोबत नको.

नवीन कपडे बहुतेक वेळा एकदाच धुणं पुरतं. ग्राहक आणि आरोग्यविषयक संस्था ठराविक संख्या सांगत नाहीत, पण पहिली धुलाई सर्वात जास्त परिणाम करते: तेव्हा बहुतेक सैल रंग निघून जातो.

दोन किंवा जास्त वेळा धुणं योग्य ठरतं, जर …

• कपडा बाळासाठी किंवा संवेदनशील त्वचेच्या किंवा ॲलर्जी असलेल्या व्यक्तीसाठी असेल,
• पहिल्या धुलाईनंतरही घासण्याच्या किंवा पाण्याच्या चाचणीत रंग निघत असेल,
• पहिल्या धुलाईनंतरही उग्र रासायनिक वास येत असेल.

धुण्याने जे सैल बसलेलं असतं तेच निघतं. सुरकुत्या न पडणं किंवा पाणी-रोधक असणं असे हेतुपुरस्सर केलेले फिनिशिंग काही प्रमाणात कापडात राहतात, त्यामुळे सहज इस्त्री होणारा शर्ट बहुतेक वेळा तसाच राहतो.

नवीन कपडे केअर लेबलवर परवानगी असलेल्या तापमानापेक्षा जास्त गरम पाण्यात कधीच धुवू नकोस: धुण्याच्या टबच्या चिन्हातील (पाण्याने भरलेल्या टबसारखं दिसणारं चिन्ह) संख्या ही कमाल मर्यादा आहे. त्या मर्यादेत पुढीलप्रमाणे:

• गर्द आणि गडद रंग: थंड, म्हणजे 30 °C किंवा त्याहून कमी, आणि उलटे करून.
• रोजचे सामान्य कपडे: रंगीत कपडे बहुतेक वेळा 20–30 °C वरच स्वच्छ होतात, पांढरे साधारणपणे 40 °C वर.
• लोकर, रेशीम आणि नाजूक कपडे: लोकर, नाजूक कपडे किंवा रेशीम प्रोग्रॅम (मशीननुसार) किंवा लोकर डिटर्जंटने हाताने धुणे; मशीनचा ड्रम किंवा टब फक्त एक तृतीयांश भर.

प्रोग्रॅम: कोणता प्रोग्रॅम योग्य ते लेबल सांगतं: टबच्या खाली एक रेघ म्हणजे सौम्य, उदा. सहज काळजीचा प्रोग्रॅम; दोन रेघा म्हणजे अतिसौम्य, उदा. नाजूक कपडे किंवा लोकर प्रोग्रॅम. रेघ नसेल तर कपडा सामान्य प्रोग्रॅममध्ये चालतो, म्हणजे नवी जीन्स थेट योग्य रंगाच्या लोडमध्ये. गर्द रंग आणि कॉटन जर्सी (सामान्य टी-शर्टचं ताणलं जाणारं कापड) यांच्यासाठी थंड पाणी आणि कमी हालचाल रंग निघणं आणि आकसणं कमी करतात.

दुसऱ्याची मशीन: अनोळखी मशीनवर योग्य प्रोग्रॅम सापडला नाही, तर रंगीत कपड्यांचा किंवा सहज काळजीचा प्रोग्रॅम घे, तापमान हाताने सेट कर (मशीनवर सोय असल्यास) आणि स्पिन कमी कर.

डिटर्जंट: रंगीत आणि गडद कपड्यांसाठी कलर डिटर्जंट घे, पांढऱ्यासाठी हेवी-ड्यूटी डिटर्जंट, ज्यामुळे रंग लवकर फिके होतात. नवीन कपडे फारसे मळलेले नसतात: हलक्या मळलेल्या कपड्यांसाठीची मात्रा घे; पाण्याची कठीणता ठिकाणानुसार बदलते, म्हणून पाकिटावरील सूचना पाळ. जास्त डिटर्जंट घातल्याने जास्त घाण निघत नाही, उलट कापडात अंश राहण्याची शक्यता असते.

पहिल्या धुलाईत काही बिघडू नये म्हणून असं कर:

1. किमतीचे टॅग, क्लिप्स, पिना आणि ओलावा शोषणाऱ्या लहान पुड्या काढून टाक (पुड्या कचऱ्यात, मुलांच्या हातात नाही). केअर लेबल शक्यतो तसंच ठेव; ते टोचत असल्यामुळे कापावं लागलं, तर आधी त्याचा फोटो काढ.
2. लेबल वाच: तापमान, प्रोग्रॅम, ड्रायरचं चिन्ह (वर्तुळ असलेला चौकोन). लेबल नाही? मग जास्तीत जास्त 30 °C, नाजूक प्रोग्रॅम, कमी स्पिन, पहिल्या काही वेळा एकटा, ड्रायर नाही.
3. रंगानुसार वेगळे कर, गर्द रंगाचे कपडे फक्त सारख्या रंगांसोबत.
4. उलटे कर, झिपा लाव.
5. लेबलनुसार प्रोग्रॅम, हलक्या मळलेल्या कपड्यांसाठीचा डिटर्जंट, फॅब्रिक सॉफ्टनरशिवाय — त्यातला जो भाग कापडात राहतो, तो संवेदनशील त्वचेला त्रास देऊ शकतो.
6. प्रोग्रॅम संपताच लगेच बाहेर काढ; सामायिक मशीनवर किंवा टायमर लावून धुतल्यास अलार्म मदत करतो. पावसाळ्यात दमट हवेत ओले कपडे ड्रममध्ये राहिले तर कुबट वास येतो. ओले गडद कपडे हलक्या कपड्यांवर पडून राहू देऊ नकोस, कपडे वाळवण्याच्या स्टँडवरही नाही.
7. ड्रायर फक्त लेबल परवानगी देत असेल तरच, लेबल नसेल तर कधीच नाही. कॉटन जर्सी त्यात सहज आकसते, लोकर घट्ट होऊन गोळा होते (फेल्टिंग): पहिल्यांदा शक्यतो हवेशीर जागी हवेत वाळव, विणलेले कपडे सपाट पसरून. ड्रायर नसेल तर हवेत वाळवणं हीच सुरक्षित पद्धत.

नवीन अंतर्वस्त्रं, मोजे, स्विमवेअर, नाइटवेअर आणि बेडशीट पहिल्यांदा वापरण्यापूर्वी नेहमी धू, कारण ती बराच वेळ त्वचेवर राहतात — नवीन टॉवेलही तसेच. घट्ट गडद कपडे घासण्याच्या किंवा पाण्याच्या चाचणीत अजूनही रंग सोडत असतील, तर ते दुसऱ्यांदा धू.

नवीन स्पोर्ट्स कपडे आणि कृत्रिम धाग्याचे फंक्शनल शर्ट थंड पाण्यात, उलटे करून आणि फॅब्रिक सॉफ्टनरशिवाय धू — शक्यतो टॉवेलसोबत नाही, कारण मायक्रोफायबरसारखे बारीक कृत्रिम धागे कॉटनचे तंतू (लिंट) खेचून धरून ठेवतात.

टॉवेल टॉवेलसोबत धू, बेडशीट सारख्या रंगाच्या बेडशीटसोबत; म्हणजे नवे गडद टॉवेल कधीच पांढऱ्या बेडशीटसोबत नाहीत.

सगळं नवीन धुवायलाच हवं असं नाही; हा नियम मुख्यतः त्वचेला लागणाऱ्या कपड्यांसाठी आहे. लेबलला प्राधान्य आहे: त्यावर रेघ मारलेला धुण्याचा टब असेल, तर तो कपडा अजिबात धुवू नकोस, हाताने सुद्धा नाही — त्याखाली धुतलेलं काहीतरी घाल. हे अपवाद चालतात:

• सूट, ब्लेझर, कोट: ते क्वचितच त्वचेला लागतात, कारण अस्तर आणि शर्ट मध्ये असतात. हवेत ठेवणं पुरतं; घाण झाली तरच, लेबलवर सांगितल्यानुसार, स्वच्छ कर.
• लोकरीचा स्वेटर आणि कार्डिगन: शर्टवर घातला तर बहुतेक वेळा हवेत ठेवणं पुरतं. मेरिनो टी-शर्ट आणि लोकरीची अंतर्वस्त्रं मात्र त्वचेवर येतात: लेबलनुसार धू, ड्रायर नाही, लेबलने परवानगी दिली असल्यास वगळता.
• रेनकोट आणि सुरक्षा कपडे: फंक्शनल जॅकेट, सेफ्टी वेस्ट किंवा मोटारसायकलचे कपडे फक्त उत्पादकाच्या सूचनेनुसार स्वच्छ कर, म्हणजे संरक्षण आणि पाणी-रोधक फिनिशिंग टिकतं. कपडे कामाच्या जागेकडून मिळाले असतील, तर ते कोण धुतं हे तिथे विचार.

नवीन कपडे नेहमी लगेच पुढच्या लोडमध्ये बसत नाहीत. तीन ठराविक प्रसंग:

ऑनलाइन मागवलेलं: आधी घालून बघ आणि ठरव, मग धू. धुतलेला माल अनेकदा कपात न होता परत पाठवता येत नाही.

आज घेतलं, आज संध्याकाळी घालायचं: सगळ्यात सोपं म्हणजे आत धुतलेलं काहीतरी घालणं. धुता येण्यासारखे पातळ कपडे हाताने पण धुता येतात: थंड पाण्यात थोड्या डिटर्जंटसह, नीट खंगाळून, गडद टॉवेलमध्ये दाबून पिळून आणि वाळत टाकून. टी-शर्ट संध्याकाळपर्यंत अनेकदा सुकतो, जीन्स नाही. हे नीट धुण्याला पर्याय नाही.

हॉस्टेल, शेअर्ड फ्लॅट किंवा सोसायटीतील सामायिक मशीन: एखादा गर्द रंगाचा कपडा पहिल्या काही वेळा वॉश बेसिन किंवा बादलीत धू, पाण्यावरून तो रंग सोडतो का ते दिसतं. आधी बघ, कोणी मशीनमध्ये हलका कपडा विसरला नाही ना.

हो, जे त्वचेला लागतं ते सगळं. वापरलेले कपडे बहुतेक वेळा आधीच अनेकदा धुतलेले असतात, म्हणून सैल रंग आणि बरेच फिनिशिंग आधीच निघालेले असतात. स्वच्छतेसाठी तरीही धू, शंका असल्यास एकटे किंवा फक्त त्याच रंगाच्या कपड्यांसोबत. न वापरलेला जुना साठा नवीन कपड्यांसारखा हाताळ; कोट आणि स्वेटरसाठी बहुतेक वेळा हवेत ठेवणं पुरतं.

लेबल नसेल तर सावध पर्याय घे: जास्तीत जास्त 30 °C, नाजूक प्रोग्रॅम, कमी स्पिन, पहिल्या काही वेळा एकटा, ड्रायर नाही. एखाद्या कपड्याला कुबट वास येत असेल, तर वास सुगंधाने दाबून टाकण्याऐवजी आधी तो मोकळ्या हवेत टांग.

शॉर्ट व्हिडिओंमध्ये अनेकदा सांगितलं जातं की पहिल्या धुलाईत व्हिनेगर किंवा मीठ घातलं की रंग टिकतो. विकत घेतलेल्या कपड्यांबाबत हे खरं नाही: अमेरिकेतील एका विद्यापीठाच्या तज्ज्ञांच्या मते, औद्योगिक पद्धतीने रंगवलेला रंग यापैकी कशानेही नंतर पक्का होत नाही; परिणाम धुलाईमुळेच मिळतो.

महत्त्वाचं: क्लोरीन ब्लीच कधीही व्हिनेगर, सायट्रिक ॲसिडसारख्या इतर आम्लांसोबत, टॉयलेट किंवा चुनखडी काढणाऱ्या क्लीनरसोबत किंवा अमोनियासोबत मिसळू नकोस — त्यातून विषारी वायू तयार होतात.