स्वेटर आकसला? आता काय मदत करतं आणि पुन्हा आकसू नये म्हणून काय करायचं

तुझा स्वेटर फक्त आकसला आहे की आधीच फेल्ट झाला आहे, यावरून ठरतं की आता काय करता येईल.

• आकसलेला (सुती, लिनन, व्हिस्कोस): ओलावा आणि उष्णतेमुळे धागा रबर बँडसारखा आकसतो, पण स्वतःमध्ये अडकत नाही. म्हणून ओला असताना तो अनेकदा थोडा परत ओढून मोठा करता येतो. व्हिस्कोस ओला असताना खूप कमी मजबूत असतो, म्हणून अगदी हळुवारपणे ओढ.
• फेल्ट झालेला (लोकर, कॅश्मिर, मेरिनो, अल्पाका): प्राण्यांच्या केसांवर लहान खवले असतात. ओलावा, उष्णता आणि घर्षणामुळे ते एकमेकांत अडकतात आणि तंतू परत सरकत नाहीत. हे कायमचं आहे: फेल्ट झालेली लोकर पूर्वीच्या आकारात परत येत नाही.
• आकार बिघडलेला (अ‍ॅक्रेलिक): कृत्रिम तंतू फारसे आकसत नाहीत, पण ड्रायरमधली जास्त उष्णता त्यांचा आकार कायमचा बिघडवू शकते. ते सहसा पूर्ववत होत नाही.

चाचणी अशी कर: बाजूच्या शिवणीजवळचा भाग थंड पाण्याने ओला कर आणि कापड हळूच रुंदीत ओढ.

• वेगवेगळे टाके अजून दिसत असतील आणि कापड थोडं ताणलं जात असेल, तर वाचवण्याचा प्रयत्न करण्यासारखा आहे.
• कापड फेल्टसारखं दाट आणि कडक लागत असेल आणि टाके एकमेकांत मिसळून दिसत असतील, तर ते फेल्ट झालेलं आहे. फार तर थोडी रुंदी परत मिळेल.
• शर्ट, ब्लाउज किंवा जीन्ससारख्या कापडाच्या (वुव्हन) कपड्यांना टाके नसतात. ओले असताना त्यांना फक्त हळुवारपणे आकार दे.
• साहित्याच्या लेबलवर थोडी जरी लोकर, कॅश्मिर किंवा अल्पाका लिहिलेली असेल, तर उरलेलं कृत्रिम असलं तरी तो कपडा लोकरीसारखाच हाताळ.

आकसलेला स्वेटर पुन्हा मोठा करण्यासाठी तुला स्वच्छ बेसिन किंवा पातेलं, दोन मोठे टॉवेल आणि सपाट वाळवण्यासाठी जागा लागेल. वाळण्याच्या वेळेशिवाय सुमारे अर्धा तास धर. कपडा परत करायचा असेल, तर आधी खाली दिलेला “परत करणं” हा मुद्दा वाच.

1. बेसिनमध्ये कोमट पाणी भर, सुमारे 30 °C, म्हणजे हाताला सौम्य उबदार वाटेल इतकं. गरम पाण्यामुळे लोकर आणखी फेल्ट होते.
2. प्रति लिटर पाण्यात सुमारे एक मोठा चमचा केसांचा कंडिशनर किंवा बेबी शॅम्पू मिसळ; 5 लिटरच्या पातेल्यासाठी म्हणजे सुमारे 5 मोठे चमचे. रंगहीन उत्पादन घे; त्वचा संवेदनशील असेल तर सुगंध नसलेलं.
3. स्वेटर त्यात ठेव आणि सुमारे 15 मिनिटं तसाच राहू दे. चोळू नको, मळू नको. भिजवणं फक्त या वाचवण्याच्या आंघोळीसाठी आहे — नेहमीच्या धुण्यात लोकर भिजत ठेवत नाहीत.
4. पिळून न काढता बाहेर काढ. सहसा नंतर वेगळं स्वच्छ पाण्यात धुवायची गरज नसते. बाळाचे कपडे किंवा संवेदनशील त्वचा असेल तर तो त्याच तापमानाच्या स्वच्छ पाण्यात थोडा धुऊन घे. मग तो टॉवेलमध्ये गुंडाळ आणि दाबून पाणी काढ.
5. कोरड्या टॉवेलवर सपाट ठेव आणि हळूहळू आकार दे: आधी रुंदी, मग लांबी, शेवटी बाह्या आणि कडा. तुलनेसाठी बाजूला तुला नीट बसणारा शर्ट ठेव. झटका देऊन किंवा थेट शिवणीवर ओढू नको, नाहीतर तंतू तुटू शकतात.
6. काठ आणि बाह्यांची टोकं जड कर, उदाहरणार्थ नीट बंद केलेल्या फ्रीझर पिशव्यांमधील पुस्तकांनी, आणि वाळताना अधूनमधून ओढून आकार दुरुस्त कर.
7. सपाट पसरून वाळव — हीटरवर नको, थेट कडक उन्हात नको, ड्रायरमध्ये नको. टेबल रिकामं नाही? कपडे वाळवण्याच्या स्टँडच्या अनेक दांड्यांवर आडवा टॉवेल पसर आणि त्यावर स्वेटर ठेव. पुरेसं झालं नाही तर प्रयत्न पुन्हा कर.

सपाट वाळायला जास्त वेळ लागतो, म्हणून स्वेटर उद्या सकाळसाठी गृहीत धरू नको. काही तासांनी ओला टॉवेल बदलून कोरडा ठेव आणि स्वेटर उलटा कर. खोलीची खिडकी दिवसातून अनेकदा थोडा वेळ पूर्ण उघडून हवा खेळती ठेव. पावसाळ्यात हवा दमट असते; कपडा पूर्ण कोरडा झाल्याची खात्री कर. शिवणी आणि कडाही पूर्ण कोरड्या झाल्यावरच स्वेटर कपाटात ठेव, नाहीतर कुबट वास येतो.

जे माहीत आहे त्यावरून, व्हिनेगर कोमट पाण्यातल्या थोड्या केसांच्या कंडिशनरपेक्षा चांगलं काम करत नाही. ग्लिसरीन, दूध, फ्रीझरमध्ये ठेवणं किंवा शॉर्ट व्हिडिओंमधला स्वेटर ओला असताना घालण्याचा सल्ला यांनाही हेच लागू: यापैकी कशाचाही पुरावा माहीत नाही.

केसांचा कंडिशनर थोड्या वेळासाठी तंतू थोडे गुळगुळीत करतो; खरं काम ओढून आकार देणं आणि आकारातच वाळवणं हे करतं. बेबी शॅम्पू सौम्य पर्याय मानला जातो. तो तितकाच चांगला चालतो का, हे सिद्ध झालेलं नाही.

प्रत्यक्षात काय अपेक्षा ठेवता येईल:

• सुती आणि लिनन: इथे सर्वात चांगलं जमतं, अनेकदा इतकं की कपडा पुन्हा घालता येतो.
• थोडी आकसलेली लोकर: सहसा थोडी रुंदी किंवा लांबी परत मिळते, मुख्यतः धडाच्या भागात. बाह्या अनेकदा कमी ताणल्या जातात.
• फेल्ट झालेली लोकर आणि कॅश्मिर: पूर्वीच्या आकारात क्वचितच परत येतात. कापड दाट आणि कडक राहतं.

वाचवलेला स्वेटर पुढच्या धुण्यात पुन्हा आकसू शकतो, याची कोणतीही हमी नाही. अमेरिकेतील एका गृहोपयोगी मासिकाची चाचणी प्रयोगशाळा नेहमीच्या बचाव पद्धतींपैकी कोणतीही खरंच यशस्वी मानत नाही. तिथे एका विशेष उत्पादनाने वाचवलेला कपडा पुढच्या धुण्यानंतर पुन्हा आकसला. ताणलेला सुती कपडा ड्रायरमध्येही पुन्हा आकसतो. म्हणून नंतर तो हळुवार धू आणि सपाट पसरून वाळव.

जे टाळायचं: त्याला “पुन्हा आकार देण्यासाठी” परत गरम पाण्यात धुणं किंवा ड्रायरमध्ये टाकणं. त्यामुळे लोकर आणखीच फेल्ट होते.

लोकरीचा स्वेटर आकसला: आधी ओढून पाहण्याच्या चाचणीने तपास, तो फक्त आकसला आहे की आधीच फेल्ट झाला आहे. फेल्ट झाला नसेल तर वर सांगितलेल्या कोमट आंघोळीने वाचव. मेरिनोसाठीही हेच लागू — स्वेटर, रनिंग शर्ट किंवा लोकरीचे मोजे असोत — आणि लोकरीच्या विणलेल्या बाळाच्या कपड्यांसाठीही. लेबलवर “मशीनमध्ये धुता येतं” किंवा “फेल्ट-प्रतिरोधक” असं लिहिलेलं असेल, तर कारखान्यात लोकरीवर अशी प्रक्रिया केलेली असते की ती कमी सहज फेल्ट होते. तरीही ती आकसण्यापासून सुरक्षित नसते, विशेषतः ड्रायरमध्ये.

कॅश्मिर आकसलं: कॅश्मिर हे प्राण्याचे केस आहेत आणि ते मेंढीच्या लोकरीप्रमाणेच फेल्ट होतं. वरच्याप्रमाणे वाचव. महागड्या कपड्यासाठी आधी ड्राय क्लीनिंगच्या दुकानात विचारून बघता येईल, पण तिथेही हमी नसते.

सुती, टी-शर्ट, पोलो आणि हुडी आकसली: टी-शर्ट, स्वेटशर्ट, हुडी आणि पोलो शर्टही विणलेले (निटेड) असतात, फक्त बारीक. विणलेला सुती कपडा धुताना आकसतो आणि ड्रायरमध्ये आणखी जास्त. ठराविक उदाहरण: ड्रायरमधल्या काही फेऱ्यांनंतर बाह्या आणि पोटाजवळ आखूड झालेली हुडी. इथे परत ओढून मोठं करणं सर्वात चांगलं जमतं.

कपडे फक्त उष्णतेमुळे आकसत नाहीत: लोकरीचं नुकसान मुख्यतः हालचालीमुळे होतं. 30 °C वर किंवा थंड पाण्यातही लोकर फेल्ट होते, जर ओली असताना तिला जोरात हलवलं गेलं. सर्वात सामान्य कारणं:

• मिश्र लोड: स्वेटर जीन्स, टॉवेल किंवा स्पोर्ट्स कपड्यांसोबत नेहमीच्या प्रोग्रॅममध्ये धुतला गेला, अनेकदा त्याच्या स्वतःच्या लेबलपेक्षा जास्त गरम पाण्यात.
• ड्रायर: उष्णता आणि फिरणारा ड्रम एकत्र लोकर सर्वात जलद फेल्ट करतात. अनेकदा विणलेला कपडा चुकून ड्रायरच्या लोडमध्ये जातो, सामायिक लॉन्ड्री खोलीत कधी कधी दुसऱ्या कुणीतरी तुझे कपडे हलवल्यामुळे.
• चुकीचा प्रोग्रॅम किंवा डिटर्जंट: नेहमीचे प्रोग्रॅम लोकर प्रोग्रॅमपेक्षा कपडे खूप जास्त हलवतात. हेवी-ड्यूटी डिटर्जंट आणि कलर डिटर्जंटमध्ये अनेकदा लोकरीला इजा करणारे घटक असतात. नाजूक कपड्यांसाठीचा डिटर्जंटही आपोआप लोकरीसाठी योग्य नसतो.

स्वेटर पुन्हा आकसू नये म्हणून लेबल, प्रोग्रॅम आणि वाळवणं महत्त्वाचं आहे. लेबलवर जे लिहिलेलं असेल ते नेहमी आधी. इथले सल्ले तेव्हा लागू होतात जेव्हा लेबल वेगळं काही सांगत नाही.

• स्वतंत्र टोपली: विणलेले कपडे आणि ड्रायरसाठी काट मारलेलं चिन्ह असलेलं सगळं काढतानाच वेगळ्या टोपलीत ठेव. तिथे जे असेल ते कधीच ड्रायरमध्ये जात नाही, मशीन कोणीही रिकामी करो.
• लेबल वाच: चिन्हं असलेल्या लेबलवर चौकोनातलं काट मारलेलं वर्तुळ म्हणजे ड्रायर नको, आणि चौकोनातली आडवी रेघ म्हणजे सपाट पसरून वाळव. देशानुसार चिन्हं थोडी वेगळी दिसतात किंवा लेबलवर मजकूर म्हणून लिहिलेली असतात.
• प्रोग्रॅम: लोकर प्रोग्रॅम, थंड किंवा 30 °C, स्पिनचा वेग वाढवू नको. लेबलवर टबमध्ये हात असलेलं चिन्ह असेल किंवा लोकर प्रोग्रॅम नसेल, उदाहरणार्थ दुसऱ्याच्या मशीनवर, तर स्वेटर बेसिनमध्ये हाताने धू.
• सपाट पसरून वाळव: टांगल्यावर पाण्याच्या वजनाने स्वेटर लांब ताणला जातो. सामायिक लॉन्ड्री खोलीतून आणलेले ओले विणलेले कपडे घरी येताच सपाट पसर.
• हळुवार धुणं: त्याबरोबर लोकर डिटर्जंट वापर, मशीनचा ड्रम (किंवा टब) फक्त एक तृतीयांश भर आणि धुण्याऐवजी वारंवार हवेत ठेव.

स्वेटर वाचवता येत नसेल, तर तो आपोआप कचरा होत नाही.

• दुसऱ्याला दे: लहान साइज वापरणाऱ्या कुणाला, उदाहरणार्थ एखाद्या लहान मुलाला, किंवा कपड्यांच्या अदलाबदलीतून.
• पुन्हा वापर: फेल्ट झालेली लोकर कापल्यावर फारशी उसवत नाही. त्यातून हात किंवा पायांचे वॉर्मर, हेअरबँड, गरम पाण्याच्या पिशवीचं कव्हर किंवा कोस्टर बनवता येतात.
• परत करणं: लेबलप्रमाणे अगदी बरोबर धुतलं आणि तरीही कपडा खूप आकसला? तर कपडा आणि लेबलचा फोटो काढ, लांबी आणि रुंदी मोज आणि ओढण्याआधी खरेदीच्या पावतीसह दुकानदाराला विचार. ते परत घेतात का, हे प्रत्येक प्रकरणावर आणि देशाच्या नियमांवर अवलंबून आहे.